Theo báo cáo State of the Global Workplace 2026, chỉ có 20% nhân viên trên toàn thế giới gắn bó với công việc, trong khi 16% hoàn toàn không gắn bó. Đồng thời, 40% cho biết họ trải qua căng thẳng, 23% cảm thấy buồn bã, 22% tức giận và 22% cảm thấy cô đơn. Những con số này có tác động đáng kể đến hoạt động kinh doanh. Theo đó, ước tính rằng chỉ riêng việc nhân viên không gắn kết đã gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu khoảng 10 nghìn tỷ đô la do mất năng suất lao động vào năm ngoái, tương đương với gần 9% GDP toàn cầu.

Điều đó cho thấy cảm xúc không chỉ là những phản ứng nhất thời, mà còn có thể ảnh hưởng đến hành vi, mối quan hệ và hiệu quả làm việc. Để hiểu và điều chỉnh cảm xúc tốt hơn, trước hết cần nhận diện đúng những loại cảm xúc mà con người thường trải qua.

Cảm xúc tích cực

Cảm xúc tích cực thường gắn với những trải nghiệm đem lại sự dễ chịu, kết nối, động lực hoặc cảm giác an toàn. Chúng có thể giúp con người mở rộng góc nhìn, duy trì năng lượng, tăng khả năng hợp tác và xây dựng các mối quan hệ tích cực. 

Tuy nhiên, cảm xúc tích cực không có nghĩa là lúc nào cũng cần duy trì trạng thái vui vẻ; điều quan trọng là nhận biết đúng cảm xúc và sử dụng nguồn năng lượng từ chúng một cách phù hợp với hoàn cảnh.

1. Vui vẻ: Là cảm giác dễ chịu xuất hiện khi con người trải nghiệm một điều tích cực, thú vị hoặc đạt được điều mình mong muốn. Vui vẻ thường mang tính ngắn hạn và gắn với một sự kiện cụ thể.

2. Hạnh phúc: Là cảm giác hài lòng, mãn nguyện hoặc thấy cuộc sống đang diễn ra theo hướng có ý nghĩa. So với vui vẻ, hạnh phúc thường rộng hơn và có thể kéo dài lâu hơn.

3. Hứng thú: Là cảm giác tò mò và bị thu hút bởi một đối tượng, ý tưởng hoặc hoạt động, thúc đẩy con người muốn chú ý, khám phá hoặc tìm hiểu thêm.

4. Phấn khích: Là cảm xúc tích cực có cường độ cao, thường xuất hiện khi con người mong chờ hoặc đang trải nghiệm một điều đặc biệt hấp dẫn, mới mẻ hoặc đáng mong đợi.

5. Bình yên: Là cảm giác ổn định, ít xung đột nội tâm và không bị chi phối mạnh bởi lo lắng hay kích thích tiêu cực. Bình yên thường mang tính kéo dài hơn một cảm xúc tức thời.

6. Biết ơn: Là cảm giác trân trọng khi nhận ra mình đã nhận được một điều tốt đẹp, sự giúp đỡ hoặc giá trị từ người khác hay từ cuộc sống.

7. Yêu thương: Cảm xúc gắn với sự quan tâm, gắn bó và mong muốn điều tốt đẹp cho một người, một nhóm người hoặc một đối tượng có ý nghĩa với mình.

8. Hy vọng: Là cảm xúc hướng về tương lai, xuất hiện khi con người tin rằng một kết quả mong muốn vẫn có khả năng xảy ra, dù hiện tại còn tồn tại khó khăn hoặc bất định.

9. Tự hào: Là cảm giác hài lòng và có giá trị khi bản thân hoặc người mình gắn bó đạt được một thành tựu, thể hiện một phẩm chất hoặc hành động phù hợp với những tiêu chuẩn mà mình coi trọng.

10. Tin tưởng: Là cảm xúc và thái độ tích cực xuất hiện khi con người tin rằng một người, mối quan hệ hoặc tình huống có độ đáng tin cậy, an toàn và có thể dự đoán ở mức chấp nhận được. Tin tưởng thường tạo nền tảng cho sự hợp tác, chia sẻ và gắn kết.

11. Nhẹ nhõm: Là cảm giác dễ chịu xuất hiện khi một mối lo, áp lực hoặc nguy cơ được loại bỏ hoặc không xảy ra như đã lo ngại.

Cảm xúc tiêu cực

Cảm xúc tiêu cực thường xuất hiện khi con người đối mặt với mất mát, nguy cơ, thất vọng, xung đột hoặc những nhu cầu chưa được đáp ứng. Dù có thể gây khó chịu, chúng vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc cảnh báo vấn đề, bảo vệ bản thân và thúc đẩy con người điều chỉnh hành vi hoặc hoàn cảnh. Vì vậy, thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn, điều quan trọng là nhận diện nguyên nhân và lựa chọn cách phản ứng phù hợp.

12. Buồn bã: Là cảm xúc xuất hiện trước mất mát, thất bại, chia ly hoặc khi một điều có ý nghĩa với mình không còn tồn tại hoặc không diễn ra như mong muốn.

13. Thất vọng: Là cảm xúc xảy ra khi kết quả thực tế thấp hơn kỳ vọng hoặc khi một điều con người tin rằng sẽ xảy ra lại không xảy ra.

14. Cô đơn: Là cảm giác thiếu sự kết nối xã hội hoặc cảm giác rằng các mối quan hệ hiện có chưa đáp ứng được nhu cầu gần gũi, thấu hiểu và thuộc về.

15. Sợ hãi: Là cảm xúc phát sinh khi con người nhận thấy một mối đe dọa hoặc nguy hiểm có thể gây tổn hại cho bản thân. Sợ hãi thường hướng đến một nguy cơ tương đối cụ thể và thúc đẩy phản ứng bảo vệ.

16. Lo lắng: Là cảm giác bất an hướng về những điều chưa xảy ra, thường gắn với sự không chắc chắn, nguy cơ hoặc kết quả tiêu cực có thể xuất hiện trong tương lai.

17. Bất an: Là cảm giác không yên tâm, thiếu chắc chắn hoặc cảm thấy có điều gì đó không ổn dù nguy cơ có thể chưa rõ ràng. So với sợ hãi, bất an thường mơ hồ hơn và không nhất thiết gắn với một mối đe dọa cụ thể.

18. Tức giận: Là cảm xúc xuất hiện khi con người cảm thấy mình bị đối xử bất công, bị cản trở, bị xúc phạm hoặc khi một ranh giới hay giá trị quan trọng bị xâm phạm.

19. Bực bội: Là cảm xúc khó chịu ở mức độ thấp hơn tức giận, thường xuất hiện khi con người liên tục gặp cản trở, bất tiện hoặc những điều không diễn ra như mong muốn.

20. Chán nản: Là cảm giác suy giảm động lực và hy vọng sau khi gặp khó khăn, thất bại hoặc cản trở kéo dài. Chán nản thường khiến con người ít muốn tiếp tục nỗ lực, khác với buồn bã vốn chủ yếu phản ánh cảm giác mất mát hoặc đau khổ.

21. Bất lực: Là cảm giác xuất hiện khi con người nhận thấy mình không có đủ khả năng, nguồn lực hoặc quyền kiểm soát để thay đổi một tình huống không mong muốn. Bất lực thường đi kèm thất vọng, buồn bã hoặc lo lắng và có thể kéo dài thành một trạng thái tâm lý nếu tình huống không thay đổi.

22. Ghê sợ: Là cảm xúc khiến con người muốn tránh xa hoặc loại bỏ một đối tượng được cảm nhận là ô nhiễm, khó chịu, nguy hiểm hoặc đi ngược mạnh mẽ với chuẩn mực của mình.

Cảm xúc phức tạp

Cảm xúc phức tạp thường hình thành từ sự kết hợp giữa nhiều cảm xúc, suy nghĩ, ký ức và cách mỗi người diễn giải một tình huống. Chúng thường chịu ảnh hưởng mạnh bởi các mối quan hệ, chuẩn mực xã hội và trải nghiệm cá nhân, nên có thể khó nhận diện hơn những cảm xúc cơ bản. Việc hiểu rõ các cảm xúc này giúp con người nhận ra điều gì đang thực sự diễn ra bên trong mình và phản ứng phù hợp hơn trong các tình huống xã hội.

23. Xấu hổ: Là cảm xúc tiêu cực hướng vào chính bản thân, xuất hiện khi con người cảm thấy mình không đáp ứng được một chuẩn mực và lo rằng bản thân bị người khác đánh giá thấp. Xấu hổ thường gắn với suy nghĩ “mình có điều gì đó không tốt”.

24. Tội lỗi: Là cảm xúc xuất hiện khi con người tin rằng một hành động hoặc quyết định của mình đã vi phạm chuẩn mực cá nhân hoặc gây tổn hại cho người khác. Khác với xấu hổ, tội lỗi tập trung nhiều hơn vào hành vi: “mình đã làm một điều không đúng”.

25. Ghen tị: Là cảm xúc xuất hiện khi con người nhận thấy người khác đang sở hữu một điều mình mong muốn, chẳng hạn năng lực, thành tựu, vị thế hoặc tài sản.

26. Đố kỵ: Là cảm xúc tiêu cực xuất hiện khi một người không chỉ mong muốn có được điều người khác đang sở hữu mà còn cảm thấy khó chịu trước lợi thế, thành công hoặc vị thế của họ. So với ghen tị, đố kỵ thường mang sắc thái mạnh hơn và có thể đi kèm mong muốn người kia mất đi lợi thế đó.

27. Bối rối: Là cảm giác khó chịu nhẹ xuất hiện khi con người nhận ra mình vừa vi phạm một chuẩn mực xã hội, mắc lỗi hoặc trở thành tâm điểm chú ý ngoài mong muốn. Trong ngôn ngữ đời thường, “bối rối” cũng có thể chỉ trạng thái không biết phải suy nghĩ hoặc hành động thế nào, nên cần xác định rõ theo ngữ cảnh.

28. Hoài niệm: Là cảm xúc pha trộn giữa sự ấm áp, gần gũi và đôi khi cả buồn bã khi nhớ về những người, nơi chốn hoặc trải nghiệm có ý nghĩa trong quá khứ.

29. Nuối tiếc: Là cảm xúc phát sinh khi con người nhìn lại một quyết định hoặc hành động trong quá khứ và tin rằng một lựa chọn khác có thể đã tạo ra kết quả tốt hơn.

30. Ghen tuông: Là cảm xúc xuất hiện khi con người cảm nhận một mối quan hệ quan trọng đang bị đe dọa bởi người thứ ba và lo sợ mất đi sự chú ý, tình cảm hoặc vị trí của mình.

31. Đồng cảm: Không hoàn toàn là một cảm xúc riêng biệt. Đồng cảm là khả năng nhận biết, hiểu hoặc phần nào chia sẻ trạng thái cảm xúc của người khác.

32. Ngưỡng mộ: Là cảm xúc tích cực xuất hiện khi con người nhận thấy ở người khác một phẩm chất, năng lực, thành tựu hoặc hành động vượt trội mà mình đánh giá cao và muốn hướng tới.

33. Tổn thương: Là cảm xúc đau đớn về mặt tinh thần khi một người cảm thấy bị xúc phạm, phản bội, từ chối, bỏ rơi hoặc không được đối xử như kỳ vọng. Tổn thương thường gắn với các mối quan hệ và cảm giác giá trị bản thân bị ảnh hưởng.

34. Thương hại: Là cảm xúc xuất hiện khi nhận thấy người khác đang gặp khó khăn, đau khổ hoặc ở hoàn cảnh bất lợi, từ đó nảy sinh sự cảm thông và mong muốn họ bớt khổ. Khác với đồng cảm, thương hại thường có một khoảng cách nhất định giữa người quan sát và người đang chịu khó khăn.

>>> Tìm hiểu thêm: Cách nhận diện cảm xúc, điều hướng và xây dựng khả năng thích ứng cho đội ngũ khi đối mặt với biến động

Phát triển trí tuệ cảm xúc từ bên trong với Search Inside Yourself

Nhận diện cảm xúc là bước khởi đầu, nhưng để thực sự quản lý cảm xúc hiệu quả, mỗi người cần hiểu sâu hơn về cách suy nghĩ, cảm xúc và phản ứng của mình được hình thành. Đây cũng là cách tiếp cận cốt lõi của Search Inside Yourself (SIY) – chương trình phát triển trí tuệ cảm xúc dựa trên nền tảng tự nhận thức và thực hành Mindfulness.

Thông qua việc quan sát rõ hơn những gì đang diễn ra bên trong, người học từng bước phát triển khả năng nhận biết cảm xúc, tạo khoảng dừng trước khi phản ứng, điều chỉnh hành vi và thấu hiểu người khác. Từ đó, trí tuệ cảm xúc không chỉ dừng ở việc “kiểm soát cảm xúc”, mà trở thành năng lực giúp mỗi người giữ được sự sáng suốt, xây dựng mối quan hệ tích cực và ứng xử hiệu quả hơn trong những tình huống áp lực hoặc nhiều biến động.

• Với các cá nhân: SIY giúp tăng khả năng tập trung, nâng cao hiệu suất, quản lý căng thẳng và nuôi dưỡng sự bình an, hạnh phúc nội tâm
• Với lãnh đạo và quản lý: Chương trình hỗ trợ phát triển khả năng ra quyết định sáng suốt, lắng nghe và kết nối sâu sắc hơn với nhân viên dựa trên sự thấu cảm, từ đó hình thành phong cách lãnh đạo tỉnh thức và truyền cảm hứng.
• Với các đội nhóm: SIY góp phần xây dựng một ngôn ngữ chung về trí tuệ cảm xúc, tăng cường giao tiếp, phối hợp và sự tin cậy lẫn nhau.
• Với các tổ chức: SIY hướng đến việc kiến tạo môi trường làm việc tích cực, nơi con người cảm thấy được trân trọng và thuộc về, qua đó xây dựng một nền văn hóa lấy con người làm trung tâm và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.